2016/04/24

ŠPANIJA / Dalijev muzej, Figeres (Figueres)




*Tekst i fotografije na blogu, deo su publikovanih knjiga o Španiji (ISBN 978-86-7722-374-8) i o Barseloni (ISBN 978-86-7722-351-9), zaštićeni Zakonom o autorskim i srodnim pravima: Službeni glasnik RS, br. 104/2009 i 99/2011.  

*The text and photographs on the blog are parts of the published books on Spain (ISBN 978-86-7722-374-8) and on Barcelona (ISBN 978-86-7722-351-9), protected by copyright and related rights: Official Gazette of the Republic of Serbia, Nos. 104/2009 and 99/2011.

 


Svi postovi o ŠPANIJI:








Figeres, Teatre Museu Dali / Photo: Ivana Dukcevic © All rights reserved
Figeres, Teatre Museu Dali / Photo: Ivana Dukcevic © All rights reserved
Figeres, Teatre Museu Dali / Photo: Ivana Dukcevic © All rights reserved



140 km severno od Barselone, 20 km od granice sa Francuskom nalazi se mesto Figeres (Figueres). Ovaj omanji grad od nekih 42 000 stanovnika, poznat je kao rodno mesto jednog od najčuvenijih katalonskih slikara Salvadora Dalija (Salvador Dali i Domenech). U centru gradića nalazi se neobični kompleks kojim dominira crvena "tvrđava" sa kulom - Torre Galatea, na čijem su vrhu poređane ogromne skulpture belih jaja i zlatne statue nalik onim na dodeli Američke filmske akademije (Oskar). Unutar zdanja Fundacio Gala i Salvador Dali - Teatre Museu Dali, Dali je proveo poslednje godine života, tu je umro i u suterenu muzeja sahranjen.
 
Kompleks je podeljen u dve celine. Glavni deo smešten je oko unutrašnjeg, kružnog dvorišta, sa antreom, prizemnim delom i dva sprata, u kojem se nalaze slikarstvo, nameštaj, skulpture i instalacije poznatog slikara. Odvojenu celinu muzeja na ćošku kompleksa čini zdanje - Joies Dali (ulaznica za čitav kompleks sastavljena je iz dva dela različite boje).

Čak iako niste ljubitelj narcisoidnog Salvadora Dalija, simpatizera pokojnog španskog diktatora  - generala Franka i njegovog fašističkog režima, muzej u pomalo kič maniru najistaknutijeg pripadnika slikarskog pravca po imenu nadrealizam verovatno će vas pozitivno iznenaditi. U zdanju možete videti slike i predmete iz svih Dalijevih faza i veliki broj čudnih i na prvih pogled nepovezanih instalacija u kojima, ukoliko se malo bolje udubite možete otkriti neočekivane i nerazdvojive celine i optičke varke. U dvorištu ispred tvrđave-muzeja, naročito u toku letnje sezone uvek su dugi redovi za kupovinu karata.

Interesantno je da je za razliku od Dalija, koji je podržavao fašistički režim i čak naslikao portret generala Franka, drugi najpoznatiji španski slikar onog vremena - Pablo Pikaso (Pablo Picasso), prezirao je fašizam i nacionalizam zbog čega je napustio Španiju i iselio se u Francusku. Zarekao se da ni on, niti njegova umetnička dela nikada neće stupiti na tlo Španije dok general Franko ne bude svrgnut s vlasti, ili ne umre. Kada se to desi, Pikaso je sastavio testament prema kojem se njegova platna vraćaju u Španiju. Na žalost, Pikaso je umro samo dve i po godine pre Franka, ne dočekavši da ponovo vidi rodnu Španiju, ali je njegova želja u vezi sa njegovim platnima ispunjena.

Veliki uticaj i doprinos umetničkom radu Dalija pripada njegovoj supruzi i muzi Gali, poreklom Ruskinji (puno ime: Elena Ivanovna Djakonova), koja je upoznavši luckastog, deset godina mlađeg Salvadora ostavila supruga, francuskog pesnika Pola Eluara (Paul Eluard) i jedanaestogodišnju ćerku Ceciliju. Četiri godine kasnije, par se venčao u katoličkoj crkvi, u Kataloniji. Interesantno je da se nakon nekoliko godina zajedništva, Gala upustila u niz ljubavnih afera, mahom sa mladim umetnicima, za koje je Dali znao. Osim njih, Gala je kasnije imala aferu i sa svojim bivšim mužem - vezu koju je Dali navodno podržao. Iako je ljubavni život Gale i Dalija bio daleko od idealnog, mnogi se slažu da je osim Dalijevog neospornog umetničkog talenta i dugogodišnji neobičan odnos između njega i Gale doprineo inspiraciji i umetničkom geniju ovog slikara.



Figeres, Teatre Museu Dali / Photo: Ivana Dukcevic © All rights reserved
Figeres, Teatre Museu Dali - Gala i Dali, na Dalijevoj slici / Photo: Ivana Dukcevic © All rights reserved
Figeres, Teatre Museu Dali - ogledalo na sredini između dve slike, "čini" treću sliku / Photo: Ivana Dukcevic © All rights reserved



Verovatno najpoznatija instalacija Dalijevog muzeja nalazi se u za nju posebno izdvojenoj prostoriji. "Soba Me Vest (The Mae West Room)", holivudske zvezde sredine XX veka, ispred koje se uvek formira red posetilaca, "portret" je glumice čiji su delovi lica u stvari sastavljeni od delova nameštaja. Iako ulaskom u prostoriju  to nije odmah vidljivo (osim ako za instalaciju niste već čuli), potpuni smisao "delova lica" otkrićete tek ukoliko se popnete na stepenište u središnjem delu prostorije i pogledate kroz "lupu". Verovatno mnogi već znaju za Dalijev dvosed u obliku usana, ili parfeme u obliku nosa - delove nameštaja koji su prvobitno korišteni u ovoj instalaciji. Osim Me Vest instalacije, Dali je napravio i nekoliko slika - portreta glumice, u istom stilu.




Figeres, Teatre Museu Dali - "The Mae West Room" / Photo: Ivana Dukcevic © All rights reserved
Figeres, Teatre Museu Dali - Dalijev grafit na ogledalu koji danas stoji ispred muzejskog toaleta / Photo: Ivana Dukcevic © All rights reserved



Na prvom spratu muzeja nalazi se prostor koji je nekada bio deo privatnih odaja Dalija i Gale - "Palata Vetra". Tavanica velikog antrea koji vodi ka spavaćoj sobi, oslikana je u stilu Sikstinske kapele u Vatikanu, sa dve velike figure u skraćenju - Gale i Dalija (slikara ćete prepoznati po tananim brkovima, u daljini). 

U Dalijevoj spavaćoj sobi centralno mesto čini krevet u kič maniru koji je slikar sam osmislio, čije noge čine fantastična morska stvorenja, dok je dno u obliku školjke. U ovoj sobi, Dali je usamljen živeo svoje poslednje godine života, kada je Gala koja ga je par godina pre smrti napustila, umrla. 





Figeres, Teatre Museu Dali, deo tavanice "Palate vetra" / Photo: Ivana Dukcevic © All rights reserved
Figeres, Teatre Museu Dali, krevet u Dalijevoj spavaćoj sobi / Photo: Ivana Dukcevic © All rights reserved
Figeres, Teatre Museu Dali - Dalijeva grobnica u suterenu muzeja / Photo: Ivana Dukcevic © All rights reserved




Kada je 1938. godine Dali upoznao psiho-analitičara Sigmunda Frojda, teorije o snovima i ljudskoj podsvesti imale su veliki uticaj na njega i na njegov rad. Sam pravac nadrealizam (surrealism) nastao je na temeljima nečeg što je "iznad" realnog, a što se najčešće dešava u snovima. Neki od njih namerno su navijali časovnike i budili se u pola noći, ne bi li "uhvatili" svoje najčešće "nadrealne" snove, i pokušali da ih što pre naslikaju, pre nego što se potpuno izgube negde u sećanju.

 U tom smislu, i mnogi Dalijevi radovi predstavljaju različite načine za kreiranje vizuelne iluzije nadrealnog - kao u snu, na primer "Iskušenje Svetog Antonija" (The Temptation of Saint Anthony), sa konjima i slonovima dugih nogu, ili "Postojanost pamćenja" (The Persistence of Memory), gde se časovnici u prvom planu na slici, tope i cure niz postamente na kojima su.

Jedna od najpoznatijih metamorfnih slika u holu muzeja je ogromna sedeća figura nage Gale otpozadi, sa čudnim kvadratnim pejzažem. Ipak, ako bolje pogledate sa veće udaljenosti, slika je u stvari veliki portret Abrahama Linkolna! Interesantno je da ovu "promenu" iz Gale u američkog predsednika (i obratno) fotoaparat nije sposoban da u potpunosti i do detalja zabeleži, te je morate doživeti uživo.



Figeres, Teatre Museu Dali, iza se vidi Portret Linkolna/Naga Gala / Photo: Ivana Dukcevic © All rights reserved




U dodatnom delu muzeja - Joies Dali, manjoj zgradi bež boje na ćošku ulice, prikazani su originali skupocenog nakita koje je Dali osmislio za razne naručioce. Od uvrnutog broša srca sa zlatom i rubinima, koje u sebi ima mehanizam časovnika pa se zaista "grči i opušta" (scena kao prilikom operacije na otvorenom srcu), preko broša od zlata i rubina u obliku usana u čijem su središtu biseri koji imitiraju zube, različitih delova nakita uvrnutih oblika od kristala, zlata i dragog kamenja, sve do predimenzioniranog nakita koji praktično može da stoji jedino kao ukras u vitrini... Možda će Dalijeva umetnost doprineti da na prenaglašenost u umetničkom izrazu - kič, počnete da gledate na posve drugačiji način.



Figeres, Teatre Museu Dali - Joies Dali, nakit / Photo: Ivana Dukcevic © All rights reserved
Figeres, Teatre Museu Dali - Joies Dali / Photo: Ivana Dukcevic © All rights reserved
Figeres, Teatre Museu Dali - Joies Dali / Photo: Ivana Dukcevic © All rights reserved



Nakon obilaska muzeja (ukoliko želite da vidite većinu, potrebno je oko 3 sata), prošetajte gradićem Figeresom i prođite kraj još nekoliko značajnih mesta vezanih ili za život Dalija. Dok se u centru, u ulici Monturio l6 nalazi kuća iz 1898. (Casa de Puig), u kojoj se 11. maja 1904. rodio Salvador Dali, par minuta pešice odatle ući ćete u glavni korzo Figerasa - La Ramblu u kojem su, u kafeu, Luis Bunjuel (Luis Buñuel) i Dali zajedno napisali većinu scenarija za čuveni nadrealni film "Andaluzijski pas" ("Un chien Andalou"). Osim Bunjuela, Dalijevi prijatelji bili su i pesnik Lorka (Federico Garcia Lorca), pisac Andre Breton, slikar Žoan tj. Huan Miro (Joan Miro) i Magrit (Rene Magritte), i mnogi drugi evropski umetnici.
 
U Figeresu se nalazi i Muzej igračaka Katalonije (Hotel Paris / Carrer de Sant Pere 1), sa preko 4000 lutaka, robota, vozića, kartonskih životinja, društvenih igara, automobila, medvedića i drugih dečjih igračaka, iz perioda pre 1982. godine, uz fotografije dece koja se igraju (kako bi objasnili funkciju nekih igračaka) i hronologijom njihovog nastanka.




Fundacio Gala i Salvador Dali - Teatre Museu Dali

KAKO STIĆI: Autoputem AP 7, 140 km severno od Barselone i 20 km od granice sa Francuskom. Plaça Gala-Savador Dali 5 / www.salvador-dali.org 
RADNO VREME: Svakodnevno: Januar - februar i novembar - decembar 10.30 - 18 h; mart - jun i oktobar 9.30 - 18 h; jul - septembar 9 - 20 h. U avgustu muzej radi i tokom večernjih sati: 22 - 1 h 
ULAZNICE: Objedinjena ulaznica za Teatre-Museu Dali i Dali Joies: odrasli 14 evra, deca 10 evra.





Figeres, Teatre Museu Dali / Photo: Ivana Dukcevic © All rights reserved
Figeres, Teatre Museu Dali, unutrašnje dvorište / Photo: Ivana Dukcevic © All rights reserved





U okolini...

Jedno vreme, Dali i Gala živeli su u njihovoj jednako uvrnuto uređenoj kući u Port Ljigatu (Port Lligat), u selu Kadakes (Cadaques). Simpatično ribarsko selo na obali mora, 20 km od Figeresa, vremenom je počelo da privlači sve više umetnika i intelektualaca onog vremena, pa je uskoro postalo obavezna usputna stanica svih onih koji su "imali da svetu pokažu nešto novo", od kojih su neki bili Dalijevi gosti.
 U kući koja je sada muzej, još uvek se nalazi originalan Dalijev i Galin nameštaj koji, kao i onaj u muzeju u Figeresu deluje prenaglašeno, čak pomalo jezivo, naravno ako zamislite da nekada nije činio samo deo muzejske postavke. Na vrhu ove bele kuće, baš kao i na muzeju u Figeresu nalazi se veliko belo jaje. Kuća je otvorena: 15. III - 6. I / 5. VI - 15. IX: 9.30 - 21 h, ostatkom godine 10.30 - 18 h.
Osim u Kadakesu, južno od Figeresa u mestu Pubol, nalazi se zamak Casa-Museu Castell Gala Dali (Gala-Dali Castle House Museum), koji je Dali kupio Gali, u kojem je umrla i sahranjena / Otvoren za posete: 15. III - 31. XII. 




Figeres, suvenirnica u Teatre Museu Dali / Photo: Ivana Dukcevic © All rights reserved
Figeres, Teatre Museu Dali, instalacija za koju je potrebno ubaciti 1 evro, kako bi "proradila" / Photo: Ivana Dukcevic © All rights reserved